Silna rodzina pszczela to nie tylko dobra matka i odpowiednia ilość pokarmu. Ogromne znaczenie ma również kondycja przewodu pokarmowego pszczół, higiena ula oraz warunki, w jakich rodzina przechodzi zimowlę i rozpoczyna kolejny sezon. Jednym z problemów, na które pszczelarze zwracają szczególną uwagę, jest nosemoza.

Choroba może przez długi czas rozwijać się bez bardzo charakterystycznych objawów, a jej konsekwencją bywa stopniowe osłabienie rodziny. Dlatego warto wiedzieć, co sprzyja nosemozie, jak ograniczać ryzyko jej wystąpienia oraz w jaki sposób wspierać pszczoły żywieniem i odpowiednio dobranymi suplementami.

Czym jest nosemoza?

Nosemoza jest chorobą pszczół dorosłych wywoływaną przez mikrosporydia z rodzaju Nosema. Najczęściej mówi się o Nosema apis oraz Nosema ceranae. Pasożyty rozwijają się w przewodzie pokarmowym pszczoły, wpływając na jej kondycję, zdolność pobierania i wykorzystywania pokarmu oraz długość życia.

W praktyce oznacza to, że nawet rodzina, która posiada odpowiednie zapasy, może stopniowo tracić siłę.

Do sygnałów, które powinny zwrócić uwagę pszczelarza, należą między innymi:

• osłabienie rodziny mimo pozornie dobrych warunków,
• duża liczba martwych pszczół,
• problemy z rozwojem wiosennym,
• pszczoły pełzające w pobliżu ula,
• zaburzenia pracy i skrócenie długości życia robotnic,
• w niektórych przypadkach widoczne zabrudzenia kałem na plastrach lub elementach ula.

Trzeba jednak pamiętać, że podobne objawy mogą mieć również inne przyczyny. Pewne rozpoznanie nosemozy wymaga odpowiedniej diagnostyki, dlatego w przypadku silnego osłabienia rodzin warto skonsultować sytuację ze specjalistą.

Kiedy ryzyko nosemozy jest największe?

Duże znaczenie mają warunki panujące podczas zimowli i na przedwiośniu. Długotrwałe przebywanie pszczół w ulu, brak możliwości wykonania lotów oczyszczających, wilgoć oraz słaba jakość pokarmu mogą pogarszać kondycję rodziny.

Nie bez znaczenia jest także stres.

Rodzinie nie sprzyjają częste niepotrzebne przeglądy, niedobory pokarmowe, gwałtowne zmiany temperatury czy nadmierna wilgotność w ulu. Im bardziej osłabione pszczoły, tym trudniej utrzymać rodzinę w dobrej kondycji.

Dlatego profilaktyka nosemozy nie powinna sprowadzać się do jednego preparatu. Najlepsze efekty daje połączenie prawidłowej gospodarki pasiecznej, higieny oraz odpowiedniego żywienia.

Higiena ula ma ogromne znaczenie

Podstawowym elementem profilaktyki jest utrzymywanie sprzętu pasiecznego w dobrym stanie.

W praktyce warto regularnie wymieniać stare, silnie zabrudzone plastry, czyścić dennice i korpusy oraz nie dopuszczać do nadmiernej wilgoci wewnątrz ula. Szczególną ostrożność należy zachować przy przekładaniu ramek między rodzinami.

Jeżeli dana rodzina jest wyraźnie osłabiona lub istnieje podejrzenie choroby, przenoszenie z niej plastrów do innych uli może niepotrzebnie zwiększać ryzyko rozprzestrzeniania problemu.

Ważna jest również odpowiednia wentylacja. Zimą i wczesną wiosną pszczołom bardziej szkodzi często nadmiar wilgoci niż samo niskie temperatura.

Żywienie pszczół a kondycja rodziny

Dobre żywienie nie zastępuje leczenia choroby, ale może mieć duże znaczenie dla ogólnej kondycji rodziny.

Pszczoły potrzebują przede wszystkim łatwo dostępnego źródła energii. W okresach, gdy naturalnego pokarmu brakuje, pszczelarze często sięgają po gotowe ciasta dla pszczół.

Szczególnie przydatne mogą być wczesną wiosną, gdy rodzina zaczyna intensywniej się rozwijać, ale warunki pogodowe nie pozwalają jeszcze na regularne loty.

Jednym z rozwiązań stosowanych w pasiekach jest ciasto z Nozevitem. Łączy ono pokarm w formie wygodnej dla pszczół z dodatkiem preparatu stosowanego jako element wspierający kondycję rodzin.

Takie ciasto może być wygodną formą podania dodatku zwłaszcza wtedy, gdy podawanie pokarmu płynnego jest niewskazane lub utrudnione ze względu na temperaturę.

Warto jednak traktować je jako część szerszego programu dbania o rodzinę, a nie jako zamiennik diagnostyki czy właściwej gospodarki pasiecznej.

Suplementy dla pszczół – kiedy warto je stosować?

Coraz większą popularnością wśród pszczelarzy cieszą się również suplementy dla pszczół. W zależności od składu mogą zawierać między innymi witaminy, aminokwasy, składniki roślinne lub dodatki wspomagające prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego.

Ich zastosowanie warto rozważyć przede wszystkim w okresach zwiększonego obciążenia rodziny, takich jak:

• wyjście z zimowli,
• intensywny rozwój wiosenny,
• okresy niedoboru naturalnych pożytków,
• przygotowanie rodzin do zimowli,
• odbudowa siły rodziny po okresach stresu.

Najważniejsza jest jednak jakość produktu oraz przestrzeganie sposobu podawania zalecanego przez producenta. Większa ilość dodatku nie oznacza automatycznie lepszego efektu.

Ciasto z Nozevitem czy suplement – co wybrać?

Nie zawsze trzeba wybierać jedno rozwiązanie.

Ciasto dla pszczół sprawdzi się przede wszystkim jako źródło łatwo dostępnego pokarmu, szczególnie w chłodniejszych okresach. Jeżeli zawiera dodatkowo Nozevit, może jednocześnie stanowić wygodny sposób podania preparatu wspomagającego rodzinę.

Suplementy dodawane do syropu lub pokarmu mogą z kolei lepiej sprawdzać się w okresach, gdy pszczoły intensywnie pobierają pokarm płynny.

Sposób podania należy więc dopasować do pory roku, siły rodziny oraz aktualnych warunków pogodowych.

Najważniejsza jest silna rodzina

W przypadku nosemozy trudno wskazać jedną czynność, która rozwiąże wszystkie problemy.

Najlepszą ochronę daje konsekwentne dbanie o kondycję pszczół przez cały sezon: dobra jakość pokarmu, higiena ula, wymiana starych plastrów, ograniczanie wilgoci, prawidłowa zimowla oraz rozsądne stosowanie dodatków żywieniowych.

Ciasto z Nozevitem oraz odpowiednio dobrane suplementy dla pszczół mogą być wartościowym elementem takiej profilaktyki, szczególnie w okresach, w których rodzina potrzebuje dodatkowego wsparcia.

Jednocześnie warto obserwować ule i reagować na pierwsze oznaki osłabienia. Jeżeli problem utrzymuje się mimo poprawy warunków i żywienia, dobrym krokiem jest wykonanie badania laboratoryjnego.

W pszczelarstwie profilaktyka niemal zawsze jest łatwiejsza niż odbudowa silnie osłabionej rodziny. Dlatego o zdrowie pszczół najlepiej zadbać zanim pierwsze niepokojące objawy staną się dobrze widoczne.